مرکز جامع ارزیابی شنوایی، وزوز و تعادل البرز

چالش های دیداری در مبتلایان به اختلالات دهلیزی

از جمله شکایات متداول افرادی که به اختلال دهلیزی مبتلا هستند؛ درگیری با برخی مشکلات دیداری است. آن ها ممکن است با متمرکز شدن چشم ها روی یک جسم دچار مشکل باشند یا احساس کنند که اشیا در حال جا به جایی از سویی به سوی دیگر هستند یا به دور آنها می چرخند. همچنین ممکن است که میدان بینایی آن ها هنگام حرکت سر دچار جهش شود یا مبتلا به دوبینی شوند. این علائم در شرایطی که سر ثابت باشد، امکان دارد که از بین بروند.

بسیاری از افراد مبتلا به اختلالات دهلیزی جهت درمان این علائم دیداری با یک متخصص چشم مشورت می کنند. تست های بینایی، معمولا روی محل مخصوصی از دستگاه های معاینه و به شکلی که سر در حالت استراحت قرار دارد، انجام می شود. درنتیجه، با کاهش حرکت سر ممکن است این علائم دیداری پنهان بماند.

در یک اختلال دهلیزی، چشم ها ممکن است که علت اولیه مشکل نباشند. بنابراین آزمون های مرسوم بینایی معمولا هیچ پاتولوژی یا آسیب چشمی و مشکلات روتین دیداری که بیمار از آن ها شکایت دارد را تشخیص نخواهد داد.

مسائل مرتبط با دقت دیداری و/یا مهارت های عملی بینایی، مانند تمرکز، تعقیب با چشم ها، تثبیت بینایی و هماهنگی چشم ها با یکدیگر ممکن است علائم دهلیزی را برانگیخته یا تشدید کند. بنابراین توصیه می شود که این بیماران با یک اپتومتریست که در زمینه توانبخشی عصبی_چشمی تخصص لازم را داشته باشد، مشورت کنند. توانبخشی عصبی_چشمی به طور مشخص، به ارزیابی بینایی، مهارت های حرکتی چشمی و تمرکز دیداری که برای ثبات اجزای حسی و حرکتی رفلکس دهلیزی_چشمی یا VOR ضروری هستند می پردازد.

اختلالات دهلیزی چگونه بر توانایی دیداری تاثیر می گذارد؟

سیستم دهلیزی و سیستم بینایی از طریق گذرگاه های مغزی، جهت کنترل ثبات بینایی با یکدیگر به صورت هماهنگ کار می کنند. ارتباط بین سیستم دهلیزی در گوش و چشم، به نام رفلکس دهلیزی_چشمی یا VOR شناخته می شود. VOR نقش مهمی در ثابت نگه داشتن چشم ها حین حرکت سر دارد که به آن ثبات خیره شدن یا به لاتین (gaze stability) می گویند. علاوه بر این VOR سیگنال هایی را به عضلاتی در تنه، بازوها و پاها که در تغییر وضعیت بدن نقش دارند ارسال می کند که در حفظ تعادل بسیار حیاتی به شمار می رود.

یک روش دیگر جهت توضیح چنین امری این است که یک دوربین فیلمبرداری را در نظر بگیریم. دوربین های فیلمبرداری تجهیزاتی جهت ثبات تصویر در هنگام حرکت دارند. این تجهیزات میدان بینایی را ثابت نگه می دارد تا با وجود حرکات طبیعی دستی که دوربین فیلمبرداری را نگه داشته است یک تصویر واضح گرفته شود، در غیر این صورت تصویر تار خواهد شد. در حالتی که VOR نیز فاقد کارایی مناسب باشد، چشم ها با حرکت سر حرکت خواهندکرد، درصورتی که باید ثابت بمانند.

رفلکس دهلیزی-چشمی چگونه کار می کند؟

گوش داخلی مجهز به نوع خاصی از سلول های حسگر مویی است که  به حرکات سر پاسخ می دهند. هنگامی که سر به سمتی می چرخد، سلول های مویی نیز حرکت می کنند و این حرکت، نرخ شلیک عصبی را در عصب دهلیزی که در گوش داخلی قرار دارد افزایش می دهد و این سیگنال های عصبی به مغز، چشم و ماهیچه های بدن ارسال می شود.

در نبود حرکت سر، گوش داخلی همچنان در حال ارسال سیگنال به مغز است که میزان این سیگنال از گوش چپ و راست باید یکسان باشد. به طور معمول، این سیگنال ها زمانی که سر به یک جهت می چرخد؛ نامتقارن خواهند شد. برای مثال، زمانی که سر به سمت راست می چرخد، نرخ شلیک سیگنال عصبی از عصب دهلیزی راست افزایش و نرخ شلیک سیگنال عصبی از عصب دهلیزی چپ کاهش پیدا می کند.

این تفاوت در نرخ شلیک عصبی، توسط مغز به صورت چرخش یا حرکت درک خواهد شد و برای برقراری ثبات چشم ها و ماهیچه های وضعی و بطور کلی ایجاد تعادل در طول حرکت سر استفاده می شود. بنابراین اگر سیستم دهلیزی در یک یا هر دو گوش به درستی کار نکند؛ مغز اطلاعات درستی در رابطه با حرکت سر از اعصاب دهلیزی دریافت نخواهدکرد و این منجر به علائمی همچون سرگیجه، عدم تعادل یا احساس نوسان در بینایی می شود.

اثرات یک رفلکس دهلیزی- چشمی مختل شده :

یک VOR مختل شده یا آسیب دیده می تواند موجب پرش های چشمی یا نیستاگموس های دهلیزی ناهنجار شود. نیستاگموس یک اختلال رفلکسی و غیر ارادی در حرکت چشم هاست که شامل دو جزء حرکتی آرام و سریع است. چشم ها با سرعت به یک جهت پرش می کنند و سپس به آرامی در جهت مخالف برمی گردند.

بیمارانی که VOR  آنها دچار مشکل شده است، معمولا به دلیل عدم تقارن در نرخ شلیک عصبی در گوش چپ و راست، سرگیجه را نیز تجربه می کنند. عدم تعادل نیز از تجارب متداول افرادی است که دچار نقص VOR هستند.

این افراد همچنین ممکن است در طول حرکت سر دچار نوسان بینایی شوند. به این صورت که به نظر می رسد اشیا در محیط اطراف آنها حرکت می کنند یا جهش می یابند. چون VOR قادر به ثابت نگه داشتن چشم ها هنگام حرکت سر نیست، بنابراین نمی تواند تصویر اجسام را روی یک نقطه از شبکیه چشم ثابت نگه دارد.

نکته جالب توجه این است که برخی بیماران مبتلا به اختلالات دهلیزی دچار حساسیت به نور نیز هستند که به معنی ناراحتی و عدم تحمل نور زیاد است. مشکلات دیداری دیگری همچون ناراحتی شدید در تماس با نور چشمک زن، به ویژه نور فلورسنت، سدیمی یا لامپ هایی که با بخار جیوه کار می کنند، اجسام در حال حرکت، ردیفی از اجسام مشابه مانند راهرو های فروشگاه مواد غذایی یا خطوطی از نوشته ها رو یک صفحه، الگوهای شلوغ یا با تضاد بالا مانند طرح های خال خالی یا پراکنده شدن نور خورشید از میان نوارهای پرده و کرکره گزارش می شوند.

محیط هایی با ترکیب نور فلورسنت و الگوهای شلوغ یا اجسام درحال حرکت بطور ویژه مشکل ساز هستند که به همین دلیل است که خرید کردن در فروشگاه های بزرگ برای این افراد بسیار دشوار می شود. حتی محیط هایی با دکوراسیون ملایم و خلوت اگر با حرکت متعدد سر همراه شود می تواند برای این افراد خسته کننده باشد.

گاهی این حساسیت شدید بینایی به یک اختلال میگرنی ناشناخته مرتبط است و درمان با هدف جلوگیری از میگرن، ممکن است سودمند باشد. در موارد دیگر، اختلالات دهلیزی و میگرن هر دو با هم فرد را درگیر می کنند. خواندن متن از روی یک کاغذ پرینت شده برای مبتلایان به نقص VOR به این دلیل دشوار است که یک حرکت کوچک سر ثبات چشمی را برهم می زند و نتیجه کلمات و حروفی ست که نوسان دارند و جا به جا می شوند.

خواندن متن از روی مانیتور کامپیوتر نیز ممکن است برای این افراد بدلیل بالا بودن حساسیت به چشمک زدن صفحه ی نمایش یا بالا پایین رفتن متن مشکل ساز باشد. بسیاری از افراد با VOR آسیب دیده سعی می کنند  این مشکلات خواندن و مطالعه را با ثابت نگه داشتن سرشان به کمک دست های خود کاهش دهند. مثلا کارهایی همچون نگه داشتن چانه در دست شان در تلاش برای از بین بردن حرکات کوچک سر.

افراد مبتلا به اختلالات دهلیزی ممکن است توهم حرکت محیط اطراف خود را نیز داشته باشند. یک VOR آسیب دیده می تواند منجر به ایجاد پرش های چشمی (نیستاگموس) شود که با نگاه کردن به چپ و راست تشدید می گردد. مثل نگاه کردن به پشت در هنگامی که اتومبیل دنده عقب می رود. این اختلال دید در محیط پیرامون، خصوصا برای افرادی که از عینک های تدریجی(با چند فاصله ی کانونی مختلف) و/یا دو کانونی استفاده می کند مشکل ساز خواهد شد.

افراد دارای اختلال دهلیزی معمولا دچار وابستگی دیداری خواهند شد. به این صورت که مغز جهت ایجاد تعادل به شدت به بینایی متکی می شود. به این صورت که نقص VOR، زمانی که محیط بینایی شلوغ و یا فاقد هدف بینایی باشد مثل محیط های تاریک منجر به بروز علائم خواهد شد. از گفته های رایج این بیماران شامل:

  • من نمی توانم در میان جمعیت یا فضاهای بسیار باز قرار بگیرم، هر دو موقعیت باعث می شوند که احساس وحشت و سرگردانی داشته‎باشم.
  • من معمولا از فروشگاه چرخ خرید می گیریم، حتی اگر فقط یک جنس خریداری کنم.
  • من بسیار کلافه شده ام، ترجیح می دهم فقط در خانه بمانم.

ارزیابی:  

تشخیص یک اختلال دهلیزی متکی به ترکیبی از شرح حال گیری دقیق ، آزمون های فیزیکی و تست های آزمایشگاهی است. تست های آزمایشگاهی شامل ارزیابی سیستم دهلیزی براساس حرکات چشمی است. برای مثال، الکترونیستاموگرافی (ENG) یک مجموعه آزمون برای بررسی حرکات چشمی است که منشا آن مغز و سیستم دهلیزی باشد. در این مجموعه آزمون، پرش های چشمی که ممکن است در زمان قرارگیری سر در وضعیت های خاص یا تحریک یک گوش بوسیله ی هوای سرد یا گرم (تست کالریک)، ایجاد شوند اندازه گیری می شوند. حرکات چشمی توسط الکترودهایی که روی پوست در اطراف چشم قرار می گیرند یا توسط یک دوربین ویدیویی که روی یک عینک مخصوص نصب شده است ثبت می شود که در این حالت به آن ویدیونیستاگموگرافی یا VNG می گویند. تست چرخش از همان الکترودها یا عینک مخصوص جهت اندازه گیری ارتباط بین سرعت سر و حرکت چشم ها در طول چرخش کل بدن استفاده می کند.

آزمایش های دیگر عملکرد سیستم دهلیزی را از طریق ارائه ی یک نویز کلیک به فرد اندازه می گیرند که به نام آزمون پتانسیل های عضلانی برانگیخته شده توسط سیستم دهلیزی یا VEMP شناخته می شود.

آزمون های عملکرد دهلیزی توسط متخصصان آموزش دیده اجرا و تفسیر می شوند. عواملی همچون سن، درمان های دارویی یا فرایندهای سیستماتیکی همچون افسردگی، میگرن، اختلال خواب و حتی میزان هوشیاری ممکن است عملکرد VOR را تغییر دهند.

درمان :

اولین رویکرد درمانی جهت بهبود بسیاری از مشکلات دیداری که بر علایم بینایی_تعادلی تاثیر می گذارد رفع هرگونه مشکل در عملکرد بینایی همچون مشکل در ثابت نگه داشتن چشم ها، تمرکز و حرکات هماهنگ هر دو چشم است. یک ارزیابی دقیق توسط یک اپتومتریست و یک ادیولوژیست جهت تشخیص و درمان این مشکلات ضروری است. براساس تشخیصات دهلیزی، درمان ممکن است شامل درمان های فیزیکی، جراحی، دارویی یا استراتژی های دیگری همانند تغییر رژیم غذایی باشد. درمان فیزیکی شامل تمریناتی با هدف بهبود در بی ثباتی بینایی و وضعیتی بدن، کاهش سرگیجه های ناشی از حرکت سر، خطر زمین خوردن و افزایش سلامتی است.

درمان های اپتومتریک (توانبخشی عصبی_چشمی) بخش مهمی از درمان هستند به خصوص اگر علاوه بر اختلالات دهلیزی یک مشکل زمینه ای در تمرکز بینایی، حساسیت و پردازش بینایی و یا ناهماهنگی در چشم ها وجود داشته باشد. این درمان های اپتومتریک ممکن است شامل استفاده از لنزهای تصحیح کننده، عینک، فتوتراپی یا نور درمانی و درمان هایی بمنظور افزایش دید و مهارت های عملکرد بینایی همچون بهبود ثبات و حرکات چشمی، تمرکز دیداری و تقویت عملکرد هماهنگ چشم ها باشند.

عینک و لنزهایی تماسی :

استفاده از عینک، اندازه میدان بینایی را تغییر می دهد. تصویر اجسام را برای افراد دوربین بزرگ و برای افراد نزدیک بین کوچک می کند و این دید تغییر یافته باعث می شود که مغز میزان حرکات چشمی را در طول حرکات سر تنظیم کند.

اگر فردی هم برای مطالعه و هم برای دیدن اشیا از فاصله نیاز به اصلاح داشته باشد، استفاده از لنزهای دوکانونی، سه کانونی یا تدریجی می تواند برای مغز سختی مضاعف ایجاد کند و توانایی آن را برای تنظیم در سطوح مختلف بزرگنمایی کاهش دهد. در این گونه موارد توصیه می شود که فرد از دو عینک سده استفاده کند، یکی برای فاصله ی دور و یکی برای فاصله ی نزدیک.

جدا از این اگر عینک ها به درستی روی چشم ها قرار نگیرند (مثلا، از روی بینی به پایین سر بخورند) حتی با وجود لنزهای ساده و مناسب، تنظیمات برای مغز دشوارتر خواهد شد.

شخص مبتلا به اختلال دهلیزی که از عینک استفاده می کند، ممکن است نیاز داشته باشد که از لنزهایی با قطر کم جهت کاهش انحراف بینایی بهره بگیرد که این کار می تواند سرگیجه و گیجی را محدود تر کند. یک جایگزین مناسب دیگر، استفاده از لنزهای تماسی به جای عینک است. برخلاف عینک که فاصله بین چشم و عدسی ممکن است متفاوت باشد، لنزهای تماسی دقیقا روی قرنیه چشم قرار می گیرند و از هرگونه تغییرات در سایز و وضعیت واقعی تصاویر جلوگیری می کنند.

استراتژی های مقابله :

جهت تسهیل روند بهبودی، استراتژی های خاصی ممکن است  برای بالا بردن سطح تحمل استفاده شوند:

  • در مواقعی که بیرون از منزل هستید، از عینک های آفتابی باکیفیت که تشعشعات آفتاب را کاهش می دهد، استفاده کنید.
  • اعوجاجات دیداری در محیط بینایی را با کمک عینک های آفتابی دارای لبه های جانبی به حداقل برسانید.
  • هنگام قدم زدن روی اجسام بزرگ و در فواصل کوتاه تمرکز کنید و به سمت آنها قدم بردارید.
  • جهت افزایش نشانه های لمسی از عصا کمک بگیرید.
  • مطمئن شوید که نورپردازی در اتاق های منزل یا محل کار یکسان است.
  • بسیاری از افراد گزارش می کنند که حساسیت شان به نور فلورسنت بالا رفته است. اگر این مشکل را دارید، از یک لامپ رشته ای کوچک رومیزی استفاده کنید.
  • از شلوغی و پیچیدگی در دکور خانه اجتناب کنید. این می تواند شامل تعویض کاغذ دیواری، تغییر کرکره و پرده هایی که نور را منشعب می کنند و برداشتن یا تغییر فرش های پر نقش و نگار شود.

کلام آخر

اختلالات دهلیزی ممکن است که موجب ناتوانی فرد، خانه نشینی و اجتناب او از حرکت سر یا تحریکات بینایی شود. با این حال این امر توانایی مغز را در تنظیم و بازیابی تضعیف می کند. اما بیشتر اختلالات دهلیزی با کمک گزینه هایی که راحتی قابل ملاحظه ای برای فرد به همراه می آورند؛ قابل درمان هستند.

دیدگاه خود را بنویسید